W ramach cyklu „Motywy maturalne w literaturze i filmie” organizowanego przez MHEF uczniowie klas maturalnych mieli dziś okazję obejrzeć film „Ułaskawienie” w reżyserii Jana Jakuba Kolskiego. Seans stał się punktem wyjścia do rozmowy o pamięci, traumie wojennej, losie jednostki uwikłanej w historię oraz o wciąż powracającym w kulturze motywie drogi. To spotkanie ze sztuką filmową okazało się osobistym doświadczeniem, które pozwoliło widzom zanurzyć się w refleksji nad tragicznymi konsekwencjami wojny i skomplikowaną pamięcią rodzinną.

„Ułaskawienie” to film wyjątkowo osobisty. Jan Jakub Kolski sięga w nim do własnych rodzinnych wspomnień. Reżyser wyrusza w przeszłość, by oddać hołd swoim dziadkom – i równocześnie nadać sens rodzinnej historii, której fragmenty ocalały w opowieściach. Co znamienne, Kolski konstruuje wydarzenie, które w rzeczywistości nigdy nie miało miejsca: wyprawia swoich dziadków w długą, kilkusetkilometrową podróż z trumną ich syna, żołnierza antykomunistycznego podziemia. Bohaterowie w roku 1946 próbują pochować go w „bezpiecznej ziemi”, z dala od represyjnej władzy, która nawet po śmierci ściga tych, którzy walczyli o niepodległość.

Droga to jeden z najważniejszych symboli w literaturze i kulturze. W „Ułaskawieniu” przybiera wymiar szczególny: jest pielgrzymką przez powojenną Polskę, pełną lęku, milczenia i kruchości ludzkich losów. Bohaterowie mierzą się z niewyobrażalnym ciężarem – zarówno dosłownie, jak i metaforycznie.

Wędrówka jest tu aktem sprzeciwu wobec władzy, ale też próbą pogodzenia się z nieodwracalnością śmierci. Maturzyści, uczestnicząc w seansie, mogli dostrzec, jak ten motyw funkcjonuje nie tylko w filmie, lecz także w omawianych na lekcjach lekturach, takich jak „Ludzie bezdomni”, „Dziady”, „Kamienie na szaniec” czy „Inny świat”. Podróż w kulturze często staje się przestrzenią dojrzewania, zrozumienia i przemiany – tak samo jest u Kolskiego.

Reżyser pokazuje, że pamięć nie jest czymś oczywistym. Jest wyborem – trudnym i odpowiedzialnym. W przypadku bohaterów filmu to pragnienie ocalenia prawdy o synu, który został uznany za „wroga władzy ludowej”. Pochowanie go w godnym miejscu ma być formą ułaskawienia – nie tego politycznego, ale ludzkiego, emocjonalnego.

Film Kolskiego pozwala zrozumieć, że pamięć to nie tylko zapis, ale także odpowiedzialność wobec przyszłych pokoleń. Wyjście klas maturalnych na film miało szczególny wymiar edukacyjny. Uczniowie mogli zobaczyć, jak w filmie splatają się różne motywy maturalne:

• motyw rodziny,
• motyw ofiary i bohaterstwa,
• motyw władzy,
• motyw śmierci,
• motyw drogi,
• motyw pamięci i tożsamości.

 „Ułaskawienie” to film wymagający, skupiony, poetycki w swojej surowości. Mówi o bólu, który trudno wypowiedzieć, i o miłości, która trwa mimo wszystko. Maturzyści, oglądając go w ramach cyklu MHEF, otrzymali cenną lekcję – nie tylko o motywach literackich, ale także o historii, człowieczeństwie i sile rodzinnej pamięci.

Takie doświadczenia kształtują wrażliwość, uczą odpowiedzialności za pamięć i pokazują, że sztuka może być pomostem między przeszłością a teraźniejszością. Dzięki temu młodzi ludzie wchodzą w dorosłość nie tylko jako odbiorcy kultury, ale jako świadomi uczestnicy dialogu o tym, kim jesteśmy i skąd pochodzimy.